|
Geschikt doneren is gericht informeren.
Hoe licht u uw cliënt voor over geneesmiddelendonaties?
Online inhoudsopgave
Het is u inmiddels waarschijnlijk bekend dat ingezamelde medicijnen ongeschikt zijn voor donatie aan arme landen. Deze retourmedicatie zorgt eerder voor moeilijkheden dan dat het problemen oplost. Toch zullen er bij u ook mensen in de apotheek komen die u of uw assistente vragen of er geneesmiddelen over zijn
om naar een arm land te sturen. Hoe gaat u hier mee om? Vaak is de opmerking dat het van de Inspectie voor de Gezondheidszorg niet meer mag, niet voldoende.
DeWerkgroep Geneesmiddelendonatieswil u graag helpen uw cliënt gericht te informeren. Zodat ook de cliënt zelf overtuigd raakt van de risico's van het
gebruik van retourmedicatie. In deze brochure vindt u hiertoe enkele handreikingen. Mocht u na het lezen van deze brochure nog vragen hebben, dan
kunt u altijd contact opnemen met het Informatiecentrum Geneesmiddelendonaties.
De richtlijnen voor geneesmiddelendonaties vanuit Nederland.
In november 1997 zijn de Nederlandse richtlijnen voor geneesmiddelendonatiesverschenen. Deze zijn gebaseerd op de oorspronkelijke
richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit mei 1996. De belangrijkste vijf richtlijnen luiden:
Stuur niet wat over is maar wat nodig is.
De gever moet zich van te voren expliciet op de hoogte stellen van de medicijnen
waaraan de ontvanger behoefte heeft. De ontvanger moet dit door middel van een lijst kenbaar maken. Zo worden onnodige giften voorkomen.
Geefessentiële geneesmiddelen.
Vaak zijn geneesmiddelen die hier over zijn niet essentieel voor het ontvangende
land. Het is daarom van belang dat alleen wordt gestuurd wat op de essentiële geneesmiddelenlijst van het ontvangende land staat. De
Wereldgezondheidsorganisatie heeft hiervoor het essentiële geneesmiddelenconcept ontworpen.
Teruggebrachte geneesmiddelen zijn niet geschikt voor donatie.
De Nederlandse wet verbiedt het opnieuw in omloop brengen van teruggebrachte recept-geneesmiddelen. De kwaliteit vanretourmedicatieis moeilijk te
garanderen. Daarom: wat niet goed meer is voor ons, is ook niet goed meer voor hen.
Nog minstens één jaar houdbaar.
Geneesmiddelen moeten nog minstens één jaar houdbaar zijn na aankomst in
het land van bestemming. Door deze richtlijn te volgen wordt er rekening gehouden met vaak tijdrovende problemen in het vervoer, de opslag en de
administratie van de gedoneerde geneesmiddelen.
Stuur in de juiste taal.
De etiketten van de te doneren geneesmiddelen dienen te zijn opgesteld in een
voor de ontvanger begrijpelijke taal. Het etiket moet tenminste de stofnaam, de doseringsvorm, de sterkte, de naam van de producent, een bewaaradvies en de
uiterste gebruiksdatum bevatten.
Officiële standpunten
DeInspectie voor de Gezondheidszorgvindt, in navolging van de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Ontwikkelingssamenwerking dat:
Het principieel afkeurenswaardig is retourgeneesmiddelen, afkomstig uit
huishoudens, ter beschikking te stellen voor donatie. In Nederland worden teruggebrachte recept-geneesmiddelen op kwalitatieve gronden niet meer
in omloop gebracht.
Het opsturen van ondeugdelijke geneesmiddelen naar ontwikkelingslanden en Oost-Europa ongewenst en onwettig is.
HetKNMP stelt zich op het standpunt dat: "... apothekers die willen meedoen
aan geneesmiddelendonaties beter een bedrag aan geld kunnen geven, waarna op basis van behoefte en standaarden van het ontvangende land gericht kan
worden ingekocht en verzonden. Deze activiteiten dienen te geschieden conform de richtlijnen die door de WHO en de Werkgroep Geneesmiddelendonaties zijn
opgesteld."
Derichtlijnen voor Geneesmiddelendonaties vanuit Nederlandzijn onder
verantwoordelijkheid van de Werkgroep Geneesmiddelendonaties in november 1997 verschenen. De richtlijnen wordenonderschreven door een breed spectrum aan organisaties en instellingen,waaronder overheidsinstellingen, het
bedrijfsleven, de KNMP, en een tiental ontwikkelingsorganisaties.
De discussie rondom retourmedicatie
Argumenten tegen het doneren van retourmedicatie
Het is onjuist een dubbele standaard te hanteren, er kan maar één kwaliteitsstandaard voor medicijnen bestaan voor ieder mens;
Teruggebrachte geneesmiddelen zijn niet afgestemd op de vraag van het ontvangende land;
Het deskundig sorteren, van informatie voorzien en distribueren van retourmedicijnen kost veel geld en tijd;
Het per bulk inkopen van goedkope generieke geneesmiddelen is
voordeliger en kan op de vraag worden afgestemd. De kwaliteit hiervan is gegarandeerd;
Etiketten en bijsluiters van retourmedicijnen zijn door de vreemde taal onbegrijpelijk;
Voorraden niet te gebruiken retourmedicijnen nemen in het ontvangende
land kostbare ruimte in beslag en werken verkoop op de zwarte markt in de hand.
Argumenten voor het doneren van retourmedicatie
Het is zonde om 'goede' spullen weg te gooien;
Iets is beter dan niets;
Als je het goed en centraal coördineert, dan hoeft er niet veel mis te gaan met retourmedicatie;
Als je directe contacten met het ontvangende land onderhoudt, dan is er niets tegen het doneren van retourmedicatie
De houdbaarheidsdatum is de indicatie van de kwaliteit van het medicijn,
de kwaliteit van retourmedicatie valt onder voorwaarden best te garanderen.
Alternatieven
Retourmedicatie is niet geschikt voor donatie. Maar wat kunt u dan wel doen? In
uw voorlichting kunt u uw cliënt wijzen op enkele alternatieven die er voor retourmedicatie bestaan, of u kunt zelf deel uitmaken van de alternatieven.
U kunt het volgende aan uw cliënt voorstellen:
Overweeg een gelddonatie waarmee regionaal of lokaal medicijnen
kunnen worden aangekocht. Dit is beter voor de lokale industrie en het is vaak voordeliger. Bovendien zijn lokale geneesmiddelen vaak bekender bij
artsen en gebruikers;
Overweeg een gelddonatie om hier in Nederland essentiële (en ook generieke) geneesmiddelen bij een non-profit leverancier in te kopen;
Stuur medische hulpmiddelen in plaats van geneesmiddelen. Hou hierbij
ook in de gaten dat er gestuurd moet worden wat gevraagd wordt en wat bekend is bij de ontvanger. Zorg bij zending van apparatuur voor
reserve-onderdelen en begrijpelijke instructies;
Draag kennis over door middel van medische en/of farmaceutische literatuur, cursussen, enzovoort;
Bij het Informatiecentrum Geneesmiddelendonaties bij de KNMP kunt u
meer informatie verkrijgen. U kunt daar eveneens worden doorverwezen naar deskundige instanties voor uw specifieke vragen over medicijndonaties.
U kunt, als apotheker, uit uw eigen voorraad geneesmiddelen ter beschikking
stellen. Houd hierbij de richtlijnen voor donaties in de gaten.
Essentiële geneesmiddelen
Het aantal geneesmiddelen in de wereld loopt in de honderdduizend, op basis
van maar vijfduizend actieve stoffen. Het grote aanbod maakt het moeilijk te kiezen wanneer welk middel voorgeschreven dient te worden, laat staan dat de
consument de weg kan vinden in medicijnenland.
Al lang geleden onderkenden gezondheidswerkers de noodzaak om het aanbod
van geneesmiddelen te beperken. Sri Lanka formuleerde in 1959 een lijst met vijfhonderd geneesmiddelen voor de publieke sector. In de Verenigde Staten
ontwikkelden ziekenhuizen dergelijke lijsten. In Nederland ontstonden in de zestiger jaren eveneens formularia voor ziekenhuizen. Ook in andere landen van
de wereld deed men ervaring op met het beperken van het aanbod.
Essentiële geneesmiddelenlijst
Dit alles vertaalde zich in 1977 in een lijst met geneesmiddelen van de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De WHO publiceerde in dat jaar een lijst met 249 geneesmiddelen in 358 toedieningsvormen. De lijst was zo
samengesteld dat hiermee 95 procent van alle ziektebeelden en symptomen konden worden behandeld. Elk middel op deze lijst is veilig en heeft een
begrepen werkzaamheid. De meeste middelen zijn niet meer onder octrooi en kunnen relatief goedkoop geproduceerd worden.
De WHO-lijst is inmiddels negen keer herzien zonder grote toename van de
hoeveelheid middelen, nu staan er circa driehonderd middelen op de lijst. In 1998
is de lijst voor de tiende keer herzien. De lijst is bedoeld als uitgangspunt voor
het opstellen van nationale lijsten. Deze nationale lijsten zijn belangrijk voor het ontwikkelen van geneesmiddelenbeleid, speciaal in landen waar schaarse
middelen zijn. Meer dan 113 ontwikkelingslanden hebben de WHO-lijst inmiddels aan hun eigen situatie en middelen aangepast.
Voordelen van een beperkt aanbod
Door het beperkte aanbod schrijven artsen rationeler en veiliger voor. Het is
eenvoudiger de waarde van een middel in te schatten. Het is gemakkelijker de juiste dosering te onthouden. De ervaring per middel wordt groter. De
onwerkzame en onveilige middelen worden bovendien minder gebruikt. Door het beperkte aanbod neemt ook de druk van marketing af. De aandacht richt zich
meer op de werkelijke vernieuwingen, waardoor reclame beter op waarde kan worden geschat. Verder is het eenvoudiger informatie te verzamelen over
bijwerkingen en onderzoek te doen naar trends in gebruik. De aankoop, opslag
en distributie zijn beter te organiseren. En niet in de laatste plaats zijn de kosten beter te beheersen.
Geneesmiddelendonaties
De WHO adviseert om donaties van geneesmiddelen te beperken tot die medicijnen die vermeld staan op de lijst vanessentiële geneesmiddelenin het land van ontvangst. Deze nationale lijsten zijn een belangrijke leidraad bij
donaties. Niet alleen vanwege de bovengenoemde voordelen maar ook omdat het geneesmiddelenbeleid van het ontvangende land op nationale lijsten gebaseerd
is. De kans is nu het grootst dat uw gedoneerde medicijnen daadwerkelijk gebruikt zullen worden, omdat ze nodig zijn en omdat lokale artsen en
apothekers gewend zijn met deze geneesmiddelen te werken.
Zorg er bij donaties in elk geval voor dat de generieke (stof-) naam van het
geneesmiddel bekend is. Mocht een nationale essentiële geneesmiddelenlijst ontbreken dan kan de WHO-lijst voor essentiële geneesmiddelen als leidraad
dienen. Deze is opvraagbaar bij de WHO rechtstreeks of eventueel via het Informatiecentrum geneesmiddelendonaties. In sommige uitzonderingsgevallen
kan van deze belangrijke donatie-richtlijn worden afgeweken. Namelijk als er zeldzame (of relatief nieuwe) ziekten zijn waarvoor specifieke medicijnen nodig
zijn.
|
